Instytucje formalne, nieformalne i Kościół Katolicki
Instytucje formalne i nieformalne to podstawowe pojęcia w naukach społecznych. Pomagają zrozumieć, jak funkcjonują organizacje, w tym także Kościół katolicki. W tym artykule wyjaśniam, czym są instytucje formalne i nieformalne oraz jak działają na przykładzie Kościoła.
Co mieści się pod pojęciem „Kościół Katolicki” zależy w dużej mierze od dyscypliny która zajmuje się jego analizą. W teologii Kościół ma przede wszystkim wymiar metafizyczno-religijny. Mówi się, na przykład, że Jezus to głowa a Kościół to ciało. W dziedzinie nauk socjalnych większą wagą kładzie się na element socjalny Kościoła. Dzieje się tak ponieważ zrzesza on 1,2 miliarda Katolików na świcie. To właśnie dlatego politolodzy skupiają się głównie na elemencie instytucjonalnym Kościoła, czyli na strukturach i regułach.
Czym są instytucje formalne i nieformalne
Istnieją dwie główne koncepcje tego czym są instytucje. Z jednej strony mamy szkołę która utożsamia instytucje z „regułami gry” które uporządkowują interakcje socjalne. Konstytucja czy prawo karne określają co jest dozwolone a co nie, regulując w ten sposób zachowanie społeczeństwa. Z drugiej strony, instytucje utożsamiane są z tym co robią ludzie a nie z zapisami formalno-prawnymi. Nie wszystkie interakcje muszą być zapisane by być przestrzegane, a więc uczniowie w szkole podnoszą rękę by zadać pytanie w szkole, mężczyźni przepuszczają w drzwiach kobiety, itd.
Instytucje formalne i nieformalne w Kościele katolickim
Co ciekawe te dwie koncepcje instytucji zderzają się w Kościele, który opiera się i na formalnym prawie kanonicznym i na bardziej symbolicznych i mniej formalnych ekspresjach religijnych takich jak znak krzyża, czy modlitwa na kolanach. Oczywiste jest także to, że te dwie strefy oddziaływają na siebie, prowadząc często do poważnych napięć. W Stanach Zjednoczonych przyjęcie Komunii Świętej do ręki jest formalnie dozwolone – pod warunkiem, że nie zabrania się przyjęcia tradycyjnego (prosto na język). W Polsce Komunia do ręki nie jest dozwolona.
Różnice instytucjonalne między Kościołem w Polsce i USA
A więc pomimo tego, że Katolicyzm to te same prawdy wiary, Polska i USA różnią się od siebie w sposób jaki praktykują swoją wiarę. Istnieją także inne nieformalne różnice pomiędzy tymi dwoma Kościołami partykularnymi. Ogólnie mówiąc, w USA stawia się na relacje horyzontalne (pomiędzy wiernymi), a w Polsce na wertykalne (pomiędzy kapłanem a wiernymi). Nie ma jednak rozwiązań idealnych. Rola świeckich jest w Ameryce o wiele większa niż w Polsce, co może jednak prowadzić do konkurencji pomiędzy wiernymi o status socjalny. W Polsce księża są nadal głównymi liderami swoich parafii. Fakt ten rozwiązuje problem koordynacji ale może prowadzić do problemu gdy dana osoba nie jest właściwie przygotowana do takiej roli. W Polsce i USA instnieje natomist napięcie pomiędzy praktykami formalnymi i nieformalnymi. Rozróżnienie te doprowadziło do subtelnych, ale znaczących różnic w jakich wiara Katolicka jest praktykowana.
Instytucje formalne i nieformalne pomagają zrozumieć, dlaczego ta sama religia może być praktykowana w różny sposób. Kościół katolicki jest przykładem organizacji, w której oba typy instytucji współistnieją i wpływają na życie wiernych.
Zobacz także
Trzy poziomy nauczania Kościoła katolickiego
